Ömür Çevrim Analizi ve Değerlendirmesi (ÖÇA-D) [Life Cycle Analysis – Life Cycle Assessment] 1970’lerde ortaya çıkmış, daha çok ürün veya prosesin çevreye olan etkilerini incelemek üzere geliştirilmiş bir yöntemdir. Yönteme esas olan analiz söz konusu ürün veya prosesin ham madde girişinden başlayarak, son aşamasına (ürünlerde atık haline) gelinceye kadar kullanılan enerji, su, vb. girdileri, bütün ömrü boyunca hesaplamaya dayanır. İklim değişikliği ile mücadele konusu gündeme geldiğinden beri, aynı yöntem ürün veya prosesin bütün ömür çevrimi boyunca kullanılan girdiler dikkate alınarak atmosfere salınan sera gazları (karbondioksit, metan, azot oksit, kükürt hekzafluorür, hidrofluorokarbonlar) salımlarının hesaplanmasına uygulanmaktadır. Ayrıca, herhangi bir hizmetin de yerine getirilmesinde sera gazı salımı olacağından ÖÇA-D çalışmasına “hizmet” de eklenmiştir. Sera gazı salımları için yapılan ÖÇA-D’ye günümüzde daha yaygın olarak “karbon ayakizi” (carbon footprint) de denmektedir.

SERA GAZLARI SALIMI İÇİN ÖMÜR ÇEVRİM ANALİZİ-DEĞERLENDİRMESİ NEDEN GEREKLİDİR?

Herhangi bir ürün veya hizmetin oluşması sırasında ortaya çıkan sera gazlarının (SG) işlemlerin hangi noktalarında, ne miktarda ortaya çıktığını ve nereden kaynaklandığını bilmek SG salımlarını azaltma çalışmaları için gereklidir. Eskiden sadece kendi faaliyetlerinden kaynaklanan SG salımlarını öğrenmek isteyen şirket veya kurumlar, bugün artık ürün veya hizmetin bütün tedarik zincirinden kaynaklanan salımlarını da öğrenmek istemektedirler. Böylece başka şirket veya kurumlardan aldıkları mal ve hizmetlerden gelen SG salım yükünü hesaplatarak, kendi ürün veya hizmetlerine isabet eden salımlardan düşmekte, ya da ilgili şirket veya kurumu SG salımlarını azaltma yönünde uyarmaktadırlar. Böylece her üretici bir başkasını da zorlayarak SG salımlarından kaynaklanan iklim değişikliği yükünü azaltma yönünde çaba sarf etmiş olmaktadır. [Örnek: bir yapı inşaatında kullanılan ve en fazla SG salımına sebep olan çimentonun, kendi yapısına olan SG katkısını azaltmak isteyen bir şirket SG salımı azaltılmış yöntemlerle çimento üreten şirketin çimentosunu tercih etmektedir.]

·         Küresel ekonomi kuralları çerçevesinde rekabetin önemi ön plana çıkmaktadır. Rekabeti avantajlı kılan hususlardan biri fiyat/kalite dengesidir. Son zamanlarda iklim değişikliği ile mücadele bütün dünya tarafından son derece ciddiye alınmaya başladığından başta gelişmiş ülkeler olmak üzere, gelişmekte olan ülkeler de iklim değişikliği ile mücadele için program ve planları uygulamaya sokmaktadır. Bunun sonucu olarak özellikle uluslararası firmalar ürün veya hizmetlerinin en az seviyede SG salımı yaptığını kanıtlama yarışına girmişlerdir. Böylece “eco-label” (ekolojik olarak uygun etiketi) taşımaya yetkili kuruluşlar diğerlerine karşı rekabet üstünlüğüne sahip olmaktadırlar.

·         Kyoto protokolüne taraf olan ile Kopenhag Anlaşması gereği 2012 sonrasında SG salım indirimi taahhüdünde bulunan ülkeler kendi sınırları içinde faaliyette bulunan her türlü şirket ve kurumun belirlenen miktarlarda SG salımı indirimi yapmasını zorunlu kılmışlar veya kılacaklardır. Söz konusu kuruluşlar SG salım indirimini yapabilmek için SG salımı ÖÇA-D (karbon ayakizi) çalışmasını yapmak durumunda kalacaklardır. Böylece SG salım değerlerine göre alternatif üretim yapılandırmalarını geliştirmek, işletme ve tedarik seçimlerini gözden geçirmek imkânına sahip olacaklardır.

·         Gerek Kyoto protokolü “temiz kalkınma mekanizmalarından” (CDM), gerekse “gönüllü salım indirimi” (VER) projelerinden yararlanarak “karbon piyasalarında” sağladıkları fazladan “karbon kredilerini” satmak isteyen kuruluşlar da “karbon azaltma” projelerine başlamadan önce kendi bünyelerinde karbon ayakizi tespiti yaptırmak zorundadırlar.

·         Kamuoyunda iklim değişikliğiyle mücadele bilinci geliştikçe (ki pek çok ülkede bu durum geçerlidir) tüketiciler de SG salım ÖÇA-D (karbon ayakizi) sonuçlarını açıklayan (karbon saydamlık ilkesi) firmaların ürünlerini/hizmetlerini satın alırken SG salımlarına ne ölçüde katkı yaptıklarını öğrenebileceklerdir.

ÖMÜR ÇEVRİM ANALİZİ-DEĞERLENDİRMESİ HANGİ ŞİRKETLERE UYGULANABİLİR?

SG salımı için ÖÇA-D uygulaması şu sektörlere uygulanabilir:

²      Ürün ve hizmet üretimi (hazır gıdadan çimentoya; inşaat işlerinden kargo servisine hava veya kara yolculuğundan alış-veriş merkezilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan faaliyet alanları);

²      İmalâtçılar, toptancılar ve nakliyeciler;

²      İş dalından iş dalına (business-to-business) ürünler; müşteri bir başka iş alanında olup ürünü girdi olarak alıp kendi üretiminde kullanır.

²      İş dalından tüketiciye (business-to-consumer); müşteri son kullanıcıdır.

²      Ülke içi veya uluslararası tedarik zincirleri.

SERA GAZI SALIMI ÖMÜR ÇEVRİM ANALİZİ VE DEĞERLENDİRMESİ ÇALIŞMASINDA TARAFIMIZDAN YAPILACAK İŞ AKIŞI

1)      Hedeflerin belirlenmesi: esas hedef SG salımlarını azaltmak olmakla beraber sonuçların nasıl kullanılacağı konusunda farklı istekler olabilir. Bu çalışma sırasında şirket yöneticisi; çevre sorumlusu; pazarlama/halkla ilişkiler sorumlusu; üretim sorumlusu; tedarik/satın alma sorumlusu; lojistik sorumlusu; enerji sorumlusu; mali işler sorumlusu gibi personelin işbirliği yapma zorunluluğu vardır.

2)      Ürün seçimi: birden çok ürün söz konusuyla proje hedeflerine en uygun olan ürün belirlenir.

3)      Tedarikçilerle bağlantı.

4)      Ürün karbon ayakizi hesaplaması: aşağıdaki adımlar uygulanacaktır.

a.      Proses akım şeması

b.      Sınırların ve önceliklerin belirlenmesi

c.      Veri toplanması

d.      SG salımlarının hesaplanması

5)      Ömür çevrim analizinin değerlendirilmesi.

6)      Proseste  SG azaltılımı için yapılacak iyileştirmeler için danışmanlık.

7)      Doğrulama çalışması için aracılık.

8)      Azaltım indirim talebi hazırlıkları.